અનામિકાને પત્રો · ખંડ: એશિયા · વિષય: ઈતિહાસ · વિષય: કલાક્ષેત્રો · વિષય: પરિચય

અનામિકાને પત્ર: 1206

.

પ્રિય અનામિકા,

ઇંડોનેશિયાથી તારા મિત્રે જાવા-સુમાત્રામાં હિંદુ સંસ્કૃતિની વાત વિગતે લખી છે અને અંગકોર વાટની મુલાકાતની ઇચ્છા પ્રગટ કરી છે તે આવકારદાયક વાત ગણાય.

અનામિકા ! તાજેતરમાં બિહાર (ભારત)માં એક ટ્રસ્ટે અંગકોર વાટ કરતાં પણ મોટું મંદિર બનાવવાની જાહેરાત કરી છે. દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશ  કંબોડિયામાં અંગકોર વાટનું મંદિર વિશ્વનું સૌથી વિશાળ મંદિર છે. સાઉથ ઇસ્ટ એશિયા વિસ્તારમાં ભારતની પૂર્વે મ્યાનમાર (બ્રહ્મદેશ-બર્મા) – થાઇલેંડ – કંબોડિયા વગેરે દેશો આવેલા છે. આ દેશો સાથે ભારતને અતિ પ્રાચીન સમયથી સંબંધ છે. આ દેશોમાં હિંદુ સંસ્કૃતિ તથા બૌદ્ધ ધર્મનો ભારે પ્રભાવ જોવા મળે છે. થાઇલેંડની દક્ષિણે કંબોડિયા દેશ છે. ઘણાને ખબર નથી, અનામિકા, કે આ જ કંબોડિયા દેશ ચાર દાયકા અગાઉ ખ્મેર રિપબ્લિક તથા તે પછી કામ્પુચિયાના નામથી ઓળખાતો દેશ હતો. કંબોડિયાથી થાઇલેંડ સુધીના પ્રદેશોમાં અસંખ્ય મંદિરો છે જેમાં સૌથી વિશાળ અને સૌથી નોંધપાત્ર અંગકોર વાટનું હિંદુ-બૌદ્ધ મંદિર છે.

કંબોડિયામાં હજારેક વર્ષ અગાઉ હિંદુ સંસ્કૃતિના પ્રવર્ધક ખ્મેર રાજ્યકર્તાઓનું શાસન હતું. ખ્મેર રાજા સૂર્યવર્મન બીજાના સમયમાં બારમી સદીમાં અંગકોર વાટનું વિશ્વપ્રસિદ્ધ મંદિર બંધાયું હોવાનું મનાય છે. રાજા સૂર્યવર્મનની મહેચ્છા હતી કે આ મંદિર હિંદુ ધર્મશાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલ પવિત્ર મેરુ પર્વતની પ્રતિકૃતિ સમાન હોય. આ મંદિરની ચોમેર વિસ્તરેલ અતિ વિશાળ સંકુલ રાજ્યની રાજધાની તરીકે વિકસેલ હતો.

અનામિકા! વિશ્વનું સૌથી મોટું એવું અંગકોર વાટનું મંદિર ખ્મેર સ્થાપત્યવિદ્યાનો અદભુત નમૂનો છે. પ્રારંભમાં હિંદુ મંદિર તરીકે બનાવાયેલ આ મંદિરમાં ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા થતી. તેરમી સદીમાં કંબોડિયામાં બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રસાર થયો. બૌદ્ધ ધર્મના પ્રભાવમાં આવેલ કંબોડિયાના શાસન કર્તાઓએ અંગકોર વાટને બૌદ્ધ ધર્મસ્થાન તરીકે વિકસાવ્યું. લગભગ સોળમી સદીમાં અંગકોર વાટની પડતી થતી ગઇ અને દાયકાઓ વીતવા સાથે અંગકોર વાટનું મંદિર દુનિયાથી ઓઝલ થયું. તેની આસપાસ ગાઢાં જંગલો ઊગી નીકળ્યાં.

ઓગણીસમી સદીના મધ્ય દશકાઓનો સમય. ફ્રાંસના એક વનસ્પતિશાસ્ત્રીને કંબોડિયાના ઘનઘોર જંગલોમાં રખડપટ્ટી કરતાં કોઇ પ્રાચીન મંદિરના અવશેષો નજર પડ્યા. કેવી મઝાની વાતૢ અનામિકા! ફ્રેંચ પ્રવાસીની જહેમત અંધારામાં ખોવાયેલા અંગકોર વાટના ભવ્ય મંદિરને ફરી પ્રકાશમાં લઇ આવી. સ્થાપત્યકલાના બેનમૂન ઉદાહરણ સમા અંગકોર વાટ મંદિરની ભવ્યતાને જોઇને દુનિયા દંગ રહી ગઇ. કુદરતી પરિબળોએ મંદિરના પથ્થરકામ અને કોતરકામને ભારે નુકશાન પહોંચાડ્યું હતું.

છેલ્લાં દોઢસો વર્ષમાં વખતોવખત આ મંદિરના જીર્ણોદ્ધારના પ્રયત્નો થતા રહ્યા છે. 1985 પછી ભારત સરકારના પુરાતત્ત્વ વિભાગની મદદથી અંગકોર વાટ મંદિરનો પુનરોદ્ધાર થયો છે. અનામિકા! ગવર્નમેંટ ઓફ ઇંડિયાના સહકારથી ભારતીય પુરાતત્ત્વ ખાતાના નેજા હેઠળ આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઓફ ઇંડિયાના નિષ્ણાતોએ અંગકોર વાટ મંદિરનાં રૂપ રંગ બદલી નાખ્યાં છે  તે આપણે સૌ ભારતવાસીઓ માટે ગૌરવની વાત છે. અંગકોર વાટના મંદિરની ફરતે આશરે સાડા ત્રણ કિમીથી પણ વધુ લંબાઇની તેર-ચૌદ ફૂટ ઊંચી દિવાલ છે.  અંગકોર વાટના સમગ્ર સંકુલની ફરતે રક્ષણાર્થે પાંચસો-સાડાપાંચસો ફૂટ પહોળી ખાઇ છે. મંદિર ઊંચા  ગોપુરમ દ્વારોથી સુશોભિત છે જે દક્ષિણ ભારતીય સ્થાપત્યશાસ્ત્રની યાદ અપાવે છે. મંદિરની દિવાલો પર દેવી દેવતાઓનાં અસંખ્ય શિલ્પ છે જે તે જમાનાની ઉત્તમ શિલ્પવિદ્યાને ઉજાગર કરે છે. પ્રતિવર્ષ લાખો પ્રવાસીઓ કંબોડિયાના અંગકોર વાટના મંદિરની મુલાકાત લે છે.

સસ્નેહ આશીર્વાદ

.

*  * * *  *

આપ અનામિકાને પત્ર 1206 મારા બ્લોગ અનામિકાને પત્રો (URL   https://gujarat2.wordpress.com ) પર વાંચી રહ્યા છો .

આપને આ URLની નોંધ લેવા વિનંતી. આભાર. હરીશ દવે.

* * ***  *

.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s